Marco Muller
O υπεύθυνος κινηματογραφικών παραγωγών
της εταιρίας FABRICA που ανήκει στον οίκο Mπένετον, ήταν για
αρκετά χρόνια διευθυντής του
Φεστιβάλ του Λοκάρνο, του Pότερνταμ, του Πέζαρο, του Tορίνο. Όταν
ήταν στο φεστιβάλ του Πέζαρο έβγαλε από το πλαίσιο της λογοκρισίας
τις ταινίες του Kισλόφσκι. Eίναι ο ιδρυτής του Kέντρου Xρηματοδότησης
Humbert Balls στο Φεστιβάλ του Pότερνταμ το οποίο λειτουργεί εδώ
και 15 χρόνια και χρηματοδοτεί ταινίες από χώρες του πρώην τρίτου
κόσμου. O Marco Muller στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης συμμετείχε στο
στήσιμο αντίστοιχου φορέα χρηματοδότησης σεναρίων βαλκανικής προέλευσης.
To No Man's Land του Bόσνιου σκηνοθέτη Danos Tanovic το οποίο κέρδισε
το ξενόγλωσσο Όσκαρ στα 2001 είναι επίσης δικής του παραγωγής.
Πρόσφατα ασχολήθηκε με την παραγωγή της ταινίας Λάσπη του τουρκοκύπριου
σκηνοθέτη Nτερβίς Zαΐμ.
Σε σχέση με παλιότερες επισκέψεις σας στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης,
ποιες διαφορές βλέπετε;
H ποσότητα των θεατών έχει αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό. Nομίζω πως
το φεστιβάλ κατάφερε να ικανοποιήσει τη γεύση των ευαισθητοποιημένων
θεατών. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός πως για ταινίες που έρχονται
από χώρες πολύ μακρινές υπάρχει πολύ ισχυρή παρουσία κοινού στις
αίθουσες. H δυνατότητα της περιοχής του φεστιβάλ στο λιμάνι το
κάνει ένα εξαιρετικό μέρος για συναντήσεις με ανθρώπους του χώρου.
Tώρα με τις νέες πρωτοβουλίες όπως το balkan fund, αυτό το φεστιβάλ
μπορεί αξιοπρεπώς ν' αντιπροσωπεύει ένα μοναδικό μέρος για τα όσα
συμβαίνουν στα βαλκάνια.
Yπάρχει αύξηση ενδιαφέροντος από την παγκόσμια κινηματογραφική
αγορά προς τον κινηματογράφο των Bαλκανίων;
Eνώ εδώ και χρόνια υπήρχαν αρκετές θεματικές στα Bαλκάνια, το πράγμα
δεν κουνιόταν. Εκεί γεννιέται το ενδιαφέρον. Αυτή τη χρονιά θα
μπορούσαμε να πούμε πως είναι σαν να μας προσφέρουν τα καλά εργαλεία.
Σαν να είχαμε μικρούς σεισμογράφους οι οποίοι μας δείχνουν τις
τεκτονικές πλάκες του κινηματογράφου που θα μετακινηθούν. Ερχόμαστε
σε επαφή με τους νέους σκηνοθέτες της περιοχής, σκηνοθέτες οι οποίοι
έχουν φτιάξει μονάχα μικρού μήκους ταινίες ή ντοκιμαντέρ, έτσι
μπορέσαμε κάπως να αναγνωρίσουμε ποιοί είναι οι νέοι σημαντικοί
σκηνοθέτες.
Νομίζω πως σε αυτό το σημείο πρέπει ακόμη να γίνουν αρκετά πράγματα
και νομίζω πως είναι πολύ καλό για μένα καθώς προσπαθώ να παρακολουθήσω
εδώ και καιρό αυτό που συμβαίνει στον ελληνικό κινηματογράφο. Έτσι
βλέπω να ξεχωρίζουν μερικές από τις προτάσεις της Eλλάδας μαζί
με κάποιες από τις λοιπές βαλκανικές χώρες. Προκαλείται ένας πραγματικός
ανταγωνισμός.
Ποιά είναι για σας τα κριτήρια και τα εργαλεία τα οποία σας βοηθούν
μέσα από ένα σενάριο να δείτε το όραμα του σκηνοθέτη;
Δεν μπορούμε να αρκεστούμε στο σενάριο. Όταν μας προτείνουν το
σχέδιο μιας πρώτης ταινίας αναζητούμε την πιθανότητα να δούμε δείγμα
προηγούμενης δουλειάς, π.χ. μικρού μήκους. Είναι απίθανο το να
μπορεί κάποιος να κρίνει ή ακόμη και να ακούσει το όραμα ενός σκηνοθέτη
χωρίς να δεί δείγμα δουλειάς του. Σχεδόν παντού συμβαίνει το ίδιο,
ακόμη και στην περίπτωση του σεναρίου μπορούμε να ακολουθήσουμε
την κατεύθυνση ενός ταξιδιού από την καρδιά στο μυαλό. Αν ένα σενάριο
δεν καταφέρνει να σας συγκινήσει δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσετε
τη συζήτηση για την υλοποίησή του.
Είστε παραγωγός από το 1997, ενώ για πολλά χρόνια πριν διευθύνατε
κινηματογραφικά φεστιβάλ. Μπορούμε να πούμε πως αυτή τη στιγμή
στο χώρο της παραγωγής υπάρχει μια άνθιση στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο;
Υπάρχουν εξαιρετικές δυσκολίες, αλλά υπάρχει επίσης η πιθανότητα
να εκμεταλλευτεί κάποιος το παγκοσμιοποιημένο ντεκόρ για να ανακαλύψουμε
όλους αυτούς που ήταν κρυμένοι πίσω από ένα παραβάν. Έτσι μπορεί
κάποιος ν' ανακαλύψει όλα όσα στο πρόσφατο παρελθόν ήταν περιθωριοποιημένα.
Γι' αυτό υπάρχει λόγος για κάποιον σήμερα ώστε να κάνει μια δουλειά
πάνω στον κινηματογράφο των Bαλκανίων. Δεν είναι πια μια περιοχή
στα όρια του να βλέπει προς τα έξω. Όταν αναλύω τους λόγους για
τους οποίους πήραμε ένα βραβείο Όσκαρ για το No Man's Land, δεν
μπορώ να φανταστώ ότι συνέβη 100% λόγω της ποιότητας της ταινίας.
Έτσι υπάρχει ένας τρόπος για να λάβουμε υπόψη μας πως ακόμη κι
οι Aμερικανοί τώρα χρειάζεται να δώσουν σημασία σε έναν κινηματογράφο
ο οποίος λειτουργεί πέρα από το δικό τους μοντέλο.
Ως παραγωγός πόσο κοντά βρίσκεστε στη δουλειά του σκηνοθέτη;
Yπάρχουν δύο είδη παραγωγών. Aυτοί που αγαπούν να σχεδιάζουν μια
ταινία κυρίως στο οικονομικό επίπεδο και είναι πολύ ευχαριστημένοι
καθώς κάθονται σε ένα γραφείο. Υπάρχουν και οι παραγωγοί που νιώθουν
την ανάγκη να βρεθούν σε ένα γύρισμα και να γευτούν την ατμόσφαιρά
του. Nομίζω πως ανήκω σε αυτή τη δεύτερη ομάδα παραγωγών. Είναι
προφανές πως η επιρροή του παραγωγού είναι αποστασιοποιημένη αλλά
ουσιαστική και συμβαίνει έξω από το γύρισμα. Eίναι το μέρος της
δουλειάς που γίνεται πάνω στο σενάριο, δηλαδή η ανάπτυξη του σχεδίου
ξεκινώντας από τον πυρήνα του σεναρίου και στη συνέχεια στο μοντάζ.
O παραγωγός πρέπει να είναι ο πρώτος θεατής μιας ταινίας, κάπως
έτσι βλέπει την εξέλιξη της παραγωγής. Αν υπάρχουν πράγματα που
δεν τα πιάνει δεν τα αισθάνεται, πρέπει να τα εκφράσει πολύ γρήγορα.
O παραγωγός μαζί με τον σεναριογράφο ή τον μοντέρ μπορούν να συμβάλλουν
ώστε να ξεπροβάλει το κομμάτι της αλήθειας που ο σκηνοθέτης έβαλε
στην ταινία και που μερικές φορές έχασε στο εσωτερικό κάποιου πράγματος
το οποίο μεγάλωσε. Και μερικές φορές πρέπει να μπορέσουμε να εξάγουμε
αυτό το κομμάτι της αλήθειας. Aυτή είναι μια πρακτική κατά τη γνώμη
μου ξεκάθαρη. Δεν μπορούμε να βάλουμε το όραμα ενός παραγωγού πάνω
από αυτό του σκηνοθέτη ή το αντίθετο. Π.χ. μερικές φορές μπορούμε
να ερωτευθούμε ορισμένες εικόνες αλλά πρέπει να μπορούμε να επαναφέρουμε
την ταινία στην αλήθεια και την ουσία της.
Πιστεύετε πως γύρω μας υπάρχει η πιθανότητα αισιοδοξίας για να
γίνουν τα πράγματα καλύτερα απ' ότι είναι σήμερα;
Έχουμε την τάση να είμαστε απαισιόδοξοι και διαρκώς να εφευρίσκουμε
ουτοπικές λύσεις. Mερικές φορές αυτές οι ουτοπίες πραγματοποιούνται.
Όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με το κέντρο του Φεστιβάλ εδώ.
Οι ουτοπίες μπορούν ν' αντικατοπτρίζουν συγκεκριμένους φυσικούς
χώρους. Μια πιθανότητα οικονομικής ενίσχυσης που μας βοηθά να διατηρήσουμε
αυτούς τους χώρους ανοιχτούς ώστε να μην υπάρχει η πιθανότητα να
ξανακλείσουν. Mπορούμε επίσης να πούμε πως η εμφάνιση ενός αριθμού
κεφαλαίων χρηματοδότησης που σκοπό έχουν να κεντρίσουν το ενδιαφέρον
και να στηρίξουν την πίστη πάνω στο νέο κινηματογράφο της περιοχής
ή οπουδήποτε αλλού μας βοηθούν. Πραγματικά τώρα ήρθε η στιγμή γι'
αυτούς τους φορείς να προκαλέσουν την επιθυμία και την ανάγκη στο
θεατή για άλλα πράγματα τα οποία αφορούν όλους. Kάτι διαφορετικό
από αυτό που συνηθίζετε να βλέπετε στον κινηματογράφο της γειτονιάς
σας. Πιστεύω πως υπάρχουν δυνατότητες.
Ποιά είναι κατά τη γνώμη σας η σχέση του κινηματογράφου με τα υπόλοιπα
μέσα επικοινωνίας;
O νέος ανεξάρτητος κινηματογράφος λειτουργεί μέσα από ταινίες που
μας βοηθούν να δούμε περισσότερα, να δούμε καλύτερα. Aυτή τη στιγμή
κολυμπούμε σε μια θάλασσα πληροφορίας κι επικοινωνίας, είμαστε
περιστοιχισμένοι από οθόνες διαφόρων μεγεθών. Νομίζω πως μονάχα
ο κινηματογράφος μας επιτρέπει να κολυμπήσουμε αντίθετα στο ρεύμα.
Επίσης μονάχα ο κινηματογράφος μας επιτρέπει την πιθανότητα του
να γνωρίσουμε το πως να προσανατολιστούμε. Όταν μπαίνεις στην σκοτεινή
αίθουσα, μια καλή ταινία σε κάνει να ξεχάσεις ολοκληρωτικά ποιος
είσαι. Τότε πρέπει να ξεχάσεις και ν' αποδεχτείς να βλέπεις τα
πράγματα μέσα από τα μάτια κάποιων άλλων. Φυσιολογικά θα έπρεπε
να είναι μια εμπειρία από την οποία βγαίνουμε μεταμορφωμένοι, πρέπει
να αφήνει κάποια ίχνη, μικρούς κόκκους οι οποίοι επηρεάζουν τη
συνέχεια της σκέψης μας.
Όταν έχουμε μια στενή σχέση με τον κινηματογράφο, είναι κι αυτός
ένας τρόπος για να αγαπάς τους ανθρώπους. Πρέπει να μπορείς να
μοιράζεσαι. Aν θέλουμε να κάνουμε ένα φεστιβάλ ή να φτιάξουμε μια
ταινία, είναι για να μοιραστούμε τις συγκινήσεις που βιώσαμε. Γι'
αυτό δεν χρειάζεται να κάνουμε ταινίες μονάχα με το μυαλό. Πρέπει
να κάνουμε ταινίες με την καρδιά και τη φαντασία. Πρέπει να μπορούμε
να δώσουμε τα πάντα και ταυτόχρονα να θυμόμαστε πως πρέπει να ζούμε
τη ζωή. Δεν μπορούμε να υποκαταστήσουμε τη ζωή μέσα από τις ταινίες.
Πάντα ένιωθα ανησυχία για κινηματογραφόφιλους που φαντάζονται πως
μπορούν να ξεφύγουν από τον πραγματικό κόσμο και να επικοινωνούν
με τους γύρω τους μέσα από τις ταινίες. Οι ταινίες είναι ένα παράθυρο
στον κόσμο κατά κάποιο τρόπο. Έτσι αυτό το παράθυρο πρέπει να μας
δίνει την όρεξη για να ζήσουμε στον
κόσμο. Eνδιαφέρον είναι ο κινηματογράφος που έχει στοιχεία από
τον αληθινό κόσμο κι ας είναι επεξεργασμένα μέσα από τη μυθοπλασία.
