ΠPΩTO ΠΛANO

Samira Makhmalbaf
Συζήτηση μεταξύ ενός Ποιητή κι ενός Κοριτσιού

Σε ηλικία 7 ετών είχε την πρώτη της επαφή με τον κινηματογράφο, καθώς εμφανίστηκε στον Ποδηλάτη του πατέρα της Μοχσέν Μαχμαλμπάφ. Γύρισε την πρώτη της ταινία (Το Μήλο) στην τρυφερή ηλικία των 17, ενώ μόλις με τη δεύτερη (Μαυροπίνακες) κέρδισε το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στις Κάνες! Την ίδια ακριβώς διάκριση απέσπασε εξάλλου και για την τελευταία της ταινία με τίτλο Στις πέντε το απόγευμα.

Η 23χρονη Iρανή σκηνοθέτις επισκέπτεται το Αφγανιστάν και είναι εύλογη η απορία σχετικά με το πόσο οικείο της ήταν το περιβάλλον.
«Η προκαταρκτική μου παιδεία για το Αφγανιστάν ανάγεται στην παιδική μου ηλικία, όταν ήμουν 7 χρονών και συμμετείχα στον Ποδηλάτη. Εκεί γνώρισα τους Aφγανούς μετανάστες που βρίσκονταν στο σετ των γυρισμάτων. Τότε ταξίδεψα στο Πακιστάν και στα σύνορα με το Αφγανιστάν. Οι αναμνήσεις που είχα από αυτήν την εμπειρία ήταν βέβαια πολύ θολές, μου είχε αναπτυχθεί όμως από τότε ένα αίσθημα συμπάθειας.
Η δεύτερη φάση της γνώσης μου για το Αφγανιστάν βρίσκεται πριν από τις 11/9, όταν πέρασα ένα μήνα περίπου στα σύνορα μεταξύ Ιράν και Αφγανιστάν φωτογραφίζοντας Aφγανές. Τότε συνειδητοποίησα την επιβλητική σκιά που έριχναν πάνω τους οι άντρες, την κυρίαρχη αρσενική κουλτούρα, αλλά και την οικονομική ανέχεια και την έλλειψη στέγης. Δεν περιορίστηκα όμως στο να τραβάω φωτογραφίες. Μαζί με τον πατέρα μου (που γύριζε το Κανταχάρ) κρύψαμε γυναίκες και παιδιά που πέθαιναν από την πείνα, δανειστήκαμε βαν και μικρά λεωφορεία από τη συνοριοφυλακή και τους μεταφέραμε σε νοσοκομεία, όπου γλίτωσαν από σίγουρο θάνατο. Σε εκείνο το σημείο ένιωσα ότι η φήμη που είχα αποτελούσε και μια πρόσθετη ευθύνη, που σχετιζόταν με την επιβίωση αυτών των ανθρώπων.
Η τρίτη φάση βρίσκεται μετά τις 11/9. Τα ΜΜΕ βομβάρδιζαν κι εμένα. Δεν άντεχα να μείνω άπραγη, οπότε ταξίδεψα μέσα στο Αφγανιστάν. Το αποτέλεσμα ήταν μια ταινία μικρού μήκους με τίτλο God, Construction and Destruction. Από τότε ταξίδεψα άλλες τρεις φορές στο Αφγανιστάν. Έχω συναντήσει αρκετά προβλήματα, ένα από τα οποία ήταν η αποτυχημένη απόπειρα απαγωγής της μικρής μου αδελφής, Χάνα.»

Άλλο ένα πρόβλημα ήταν πιθανότατα και οι αντιδράσεις του, αδαούς και φοβισμένου επί το πλείστον, λαού του Αφγανιστάν.
«Η ταινία μου γυρίστηκε με άστεγους ανθρώπους που ζούσαν στα πεζοδρόμια και τα ερείπια. Αρχικά η κάμερα τους φόβιζε. Νόμιζαν άλλωστε ότι το μοναδικό είδος κινηματογράφου που υπήρχε είναι τα μιούζικαλ της Ινδίας. Όταν ζητούσα από κοπέλες να παίξουν στην ταινία μου, αυτές κοκκίνιζαν κι έφευγαν τρέχοντας. Αργότερα έμαθα ότι στο Αφγανιστάν η λέξη "παίζω" σημαίνει "χορεύω" κι αυτό αντιτίθεται στις παραδόσεις τους. Τελικά κατάφερα να πείσω τον κόσμο να εμφανιστούν μπροστά από την κάμερα εξαιτίας της επιμονής μου και του γεγονότος ότι έμεινα μαζί τους για κάποιο χρονικό διάστημα. Εξάλλου, το να εμφανιστούν μπροστά από την κάμερα σήμαινε απασχόληση γι αυτούς.»

Κλείνοντας, η Σαμίρα Μαχμαλμπάφ εξηγεί το ρόλο του ποιήματος του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στην ταινία.
«Πριν από το τελικό μοντάζ είχα χρησιμοποιήσει ακόμη περισσότερο από το ποίημα στην ταινία, αλλά το είχα χειριστεί εγώ, κι έτσι δεν ήταν ποίημα του Λόρκα τώρα πια. Σύμφωνα με τον Πάμπλο Νερούδα κανένα ποίημα δεν έχει ποιητή. Κάθε αναγνώστης ενός ποίηματος είναι ο ποιητής του τη συγκεκριμένη στιγμή. Σχετικά με το πώς το ποίημα σχετίζεται με το φιλμ, προτείνω να παρακολουθήσετε τη συζήτηση μεταξύ του ποιητή και της κοπέλας. Η αλήθεια είναι ότι είχα σκεφτεί μέχρι και να ονομάσω την ταινία Συζήτηση Μεταξύ Ενός Ποιητή κι Ενός Κοριτσιού. Υπάρχει ένα σημείο στην ταινία όπου ο ποιητής λέει 'όταν κάποιος φοβάται να εμφανιστεί και να βγάλει λόγο μπροστά σε πολύ κόσμο αλλά είναι υποχρεωμένος να το κάνει, όπως όλοι οι πρόεδροι, πιθανότατα αρχίζει την προπόνηση διαβάζοντας ποιήματα σε αγελάδες, οπότε θα έχει το θάρρος να να πει ηλίθια πράγματα χωρίς να φοβάται το κοινό του.' Την ίδια στιγμή, ο ρυθμός του ποιήματος είναι ιδιαίτερα μυστηριώδης για μένα. Τον προτιμώ από τη συνήθη πρόζα μιας πολιτικής, λογοτεχνικής ή φιλοσοφικής ερμηνείας.»